• Heimsóknir

    • 69,358 hits
  • júlí 2015
    S Þ Mi Fi L
    « júní    
     1234
    567891011
    12131415161718
    19202122232425
    262728293031  
  • Nýlegar færslur

  • Færslusafn

Sjötti Þrístrendingurinn

10369715_10206733265545355_4467836070695262165_n 200Gleðihlaupið Þrístrendingur fór fram í sjötta sinn laugardaginn 20. júní sl. Að vanda var safnast saman að morgni dags á hlaðinu á Kleifum í Gilsfirði „rétt undir háum Hafurskletti“ og með Gullfoss í baksýn. Þarna fæddist Jóhannes Stefánsson (Jói á Kleifum) inn í stóran systkinahóp fyrir 105 árum og fimm árum síðar fæddist mamma (Gitta í Gröf) þarna líka inn í sama systkinahóp. Dofri, barnabarn Jóa, átti upphaflegu hugmyndina að Þrístrendingi fyrir nokkrum árum og síðan þá höfum við staðið fyrir þessu í sameiningu. Reyndar er þetta ekkert flókið. Fólk bara mætir heim að Kleifum tiltekinn laugardagsmorgun um Jónsmessuleytið, hleypur allan daginn, kynnist öðru fólki, upplifir náttúruna, stekkur yfir læk, drekkur úr læk, veður læk og líður vel um kvöldið. Einföld uppskrift!

Við lögðum fimmtán af stað frá Kleifum þennan morgun í ágætu og þurru veðri, svolitlum norðan kalda og 10 stiga hita. Veðurspáin sagði eitthvað um norðanátt og þoku í Húnaflóa og þá getur verið kalt. Svoleiðis var það alla vega á árum áður þegar ég var að alast upp við þennan flóa. Svoleiðis veður hét norðanfýla og þótti hvorki skemmtilegt né hentugt til heyskapar. Þennan morgun var greinilega einhver þoka á fjöllum en hún gat átt eftir að hopa. Stundum verða hlýindin kuldanum yfirsterkari.

Það leit reyndar út fyrir að við yrðum bara fjórtán, því að Birkir bóndi í Tröllatungu renndi ekki í hlað fyrr en við vorum rétt í þann mund að leggja af stað um hálfellefuleytið. Hann hafði orðið seinn fyrir og þurft að taka Jimmyinn sinn aðeins til kostanna á leiðinni. Það rauk enn úr förunum á Steinadalsheiðinni þegar við hlupum þar yfir.

Búin til brottfarar á hlaðinu á Kleifum. F.v.: Kristinn, Gunnar Viðar, Birkir, Þórir, Stefán, Nanna, Stefán Haukur,  Guðrún Nýbjörg, Tómas, Ásdís, Sigrún María, Einar, Auður, Ágúst Karl, Bryndís María, Dofri. Hafursklettur á bak við alla og Gullfoss á bak við Dofra.

Búin til brottfarar á hlaðinu á Kleifum. F.v.: Kristinn, Gunnar Viðar, Birkir, Þórir, Stefán, Nanna, Stefán Haukur, Guðrún Nýbjörg, Tómas, Ásdís, Sigrún María, Einar, Auður, Ágúst Karl, Bryndís María, Dofri. Hafursklettur á bak við alla og Gullfoss á bak við Dofra.

Okkur sóttist vel hlaupið á fyrsta áfanganum yfir Steinadalsheiði. Reyndar tíðkast ekkert endilega að hlaupa upp heiðina. Það er þreytandi. En spölurinn niður að norðanverðu er alþýðlegri. Heiðin var snjóléttari en ég hafði reiknað með, nýbúið að opna leiðina fyrir bílaumferð og allt í besta standi. Niðri í Steinadal þarf að vaða tvær ár en það vafðist ekki fyrir neinum. Þar var líka áð við Hestastein, sem sagan (les: Dofri) segir að hafi verið vitni í barnsfaðernismáli á sínum yngri árum. Þar var ekki stofnað til neinna nýrra barnsfeðernismála í þessari ferð.

Í lúxushlaupinu Þrístrendingi er nokkuð víða hægt að verða sér úti um fótabað og kalda bakstra. Snjóflóðaleitartíkin Hneta ryður brautina og Gunnar Viðar og Tómas Orri fylgja á eftir. Dofri tók myndina og á líka heiðurinn að fyrri hluta myndatextans. Myndin var tekin í leyfisleysi af FB-síðunni hans.

Í lúxushlaupinu Þrístrendingi er nokkuð víða hægt að verða sér úti um fótabað og kalda bakstra. Snjóflóðaleitartíkin Hneta ryður brautina og Gunnar Viðar og Tómas Orri fylgja á eftir. Dofri tók myndina og á líka heiðurinn af fyrri hluta myndatextans. Myndin var tekin í leyfisleysi af FB-síðunni hans.

Eftir 18,99 km og 2:11 klst. vorum við komin að Stóra-Fjarðarhorni þar sem fyrsta áfanga hlaupsins lýkur jafnan með góðri áningu. Sumir voru reyndar ögn fljótari og aðrir lengur. Í svona hlaupi hefur hver þetta eins og honum hentar best, en liðið safnast þó alltaf saman í lok hvers áfanga. Það er miklu minna gaman að gera þetta einn!

Það er orðinn fastur liður í undirbúningi Þrístrendings að hringja í Vegagerðina á Hólmavík til að kanna hvort búið verði að opna Steinadalsheiðina. Það hefur oft staðið glöggt en alltaf bjargast dagana fyrir hlaup. Reyndar geta hlauparar sem best hlaupið yfir ófærar heiðar, en birgðaflutningar verða erfiðari ef vegurinn er ófær. Þá þarf að keyra um Þröskulda sem er talsvert lengri leið. En þennan dag var heiðin sem sagt orðin fær og þegar við komum að Stóra-Fjarðarhorni var Dofri mættur þar með nesti fyrir þá sem höfðu verið svo forsjálir að senda með honum kost norður yfir.

Eftir áningu við Stóra-Fjarðarhorn var lagt á Bitruháls. Leiðin yfir hann er hvorki brött né löng, en þó talsvert togandi upp að norðanverðu, rétt um 400 m hækkun á 4 km kafla. Af hálsinum sáum við til ferða Húnaflóaþokunnar úti í flóanum en við vorum sýnilega heppin þennan dag. Sólin var meira að segja farin að skína á okkur og gera okkur mögulegt að fækka fötum smátt og smátt. Gott veður er gott.

Dofri átti langtilkomumesta stökk dagsins. Sú var tíðin að þarna var fært yfir með hestakerru.

Dofri átti langtilkomumesta stökk dagsins. Sú var tíðin að þarna var fært yfir með hestakerru.

Í Móhosaflóa er hefðbundinn áningarstaður Þrístrendingshlaupara á Bitruhálsi. Í mínu ungdæmi var þarna brú yfir læk, búin til úr gömlum símastaurum og keflum innan úr símavírsrúllum. Á þeim undrastutta tíma sem liðinn er frá þessu ungdæmi eru keflin horfin og staurarnir einir eftir. Á staurunum kemur í ljós hvaða hlauparar eru meiri fimleikastjörnur en aðrir.

Fimleikahæfileikar Ásdísar komu berlega í ljós í Móhosaflóa.

Ásdís er meiri fimleikastjarna en aðrir.

Segir nú ekki af ferðum okkar fyrr en við vorum komin niður af hálsinum og að myndarbýlinu Gröf í Bitru. Áfangi nr. 2 var sem sagt að baki og hafði lagt sig á 9,44 km og 1:32 klst. Í Gröf fæddist ég undir súð upp úr miðri síðustu öld í horfnum heimi þar sem rafmagn, skóli og ferðalög flokkuðust undir sjaldgæfan munað. Á þeim tíma kom eina rafmagnið á bænum frá vindrafstöð á þakinu sem dugði rétt fyrir tvær 12 volta ljósaperur. Þegar vindurinn blés almennilega var rafmagni safnað í rafgeyma til að hægt væri að hlusta á útvarpið í logni. Eina sem ég man eftir af þessum rafgeymum eru ferkantaðar glerkrúsir sem voru notaðar undir gróft salt í grautinn eftir að þær voru hættar að geyma rafmagn, blý og sýru. Skólaganga barna miðaðist í mesta lagi við þriggja mánaða kennslu á hverjum vetri í farskóla Fells- og Óspakseyrarskólahverfis, auk ótæpilegs heimanáms á köflum. Og helstu ferðalög voru búðarferðir að Óspakseyri á þýskum Farmal vor og haust, að ógleymdum kirkjuferðum og ýmsu snatti sem tengdist sláturtíð og öðru fjárragi. Jú, og svo labbaði maður stundum á næsta bæ með bréf í póst eða til að sækja ábyrgðarbréf.

Þennan dag var enginn heima í Gröf því að bróðir minn og sambýliskona hans höfðu brugðið sér eitthvað af bæ. Viðmiðin hafa breyst frá því að ég fæddist og Farmallinn ekki lengur eina farartækið.

Nanna og Þórir fyrir ofan bæinn í Gröf. Í baksýn eru gamli hænsnakofinn sem pabbi smíðaði (líklega 1960) og Grafargilið með fossunum sem léku bakgrunnstónlist æskunnar.

Nanna og Þórir fyrir ofan bæinn í Gröf. Í baksýn eru gamli hænsnakofinn sem pabbi smíðaði (líklega 1960) og Grafargilið með fossunum sem léku bakgrunnstónlist æskunnar.

Eftir góða áningu í Gröf var lagt upp í síðasta áfangann inn Krossárdal. Klukkan var orðin 3 síðdegis, sól hátt á lofti og fyrirséð að vindurinn myndi standa í bakið á okkur það sem eftir væri. Enn var því lag að fækka fötum.

Hlaupaleiðin um Krossárdal er miserfið. Fyrstu kílómetrana frá Gröf er hlaupið eftir góðum bílvegi, en þegar komið er inn fyrir Einfætingsgil tekur við jeppaslóði. Honum sleppir við Skáneyjargil, tæpa 6 km fyrir innan Gröf. Næstu 2-3 kílómetra liggur leiðin um mýrar og móa sem eiga það til að gera þreytta fætur enn þreyttari. Eftir það er komið á hestagötur sem eru þokkalega fastar undir fæti og greiðar yfirferðar.

Skáneyjargilið var óvenju vatnsmikið þennan dag enda hlýtt í veðri og nægur snjór á fjöllum fyrir sólina til að bræða. Allir komust þó klakklaust yfir. Ég er stundum spurður hvort maður hafi ekki með sér vaðskó í svona ferðir. Því er til að svara að þess gerist náttúrulega engin þörf. Maður veður bara út í og svo upp úr aftur og heldur áfram að hlaupa. Það er hvorki flókið né óþægilegt og reyndar bara gott að kæla fæturna annað slagið eða „skipta um vatn í skónum“ eins og Gunnar Viðar, hlaupafélagi minn, er vanur að orða það.

Nanna, Þórir og Sigrún María hjálpast að á leið yfir Skáneyjargilið.

Nanna, Þórir og Sigrún María hjálpast að á leið yfir Skáneyjargilið.

Mýrarnar og móarnir tóku líka enda og fyrr en varði vorum við komin að Krossárvatni. Þar tóku sumir það til bragðs að skipta aftur um vatn í skónum sínum og jafnvel öllum fötunum sínum líka. Sjálfur hef ég aldrei þorað að leggjast til sunds í fjallavötnum, en samt finnst mér eitthvað heillandi við svona tært vatn undir svona tærum himni. Kannski dýfi ég mér þarna ofaní næsta sumar ef veður leyfir.

Sigrún María á leið í land eftir sundsprett í Krossárvatni.

Sigrún María á leið í land eftir sundsprett í Krossárvatni.

Frá Krossárvatni er ekki ýkja langt „suður af“ eins og það er kallað á þessum slóðum. Þegar klukkuna vantaði korter í fimm var ég aftur staddur á hlaðinu á æskuheimili mömmu. Síðasti áfanginn mældist 12,2 km og skeiðklukkan sýndi 1:44 klst. Að baki voru samtals 40,8 km hlaup, ganga og útivera í svo góðum félagsskap að ég var sjálfur orðinn ögn betri en þegar ég lagði af stað. Sumir voru komnir á undan mér og höfðu jafnvel bætt á sig svolitlum aukaendaspretti til að ná dagskammtinum upp í heilt maraþon, þ.e.a.s. 42,2 km. Sjálfur nennti ég því ekki, enda var Birna búin að elda súpu sem snædd var á pallinum við nýrra íbúðarhúsið á Kleifum. Það hús smíðaði pabbi fyrir Jóa mág sinn, líklega á árunum í kringum 1965. Held að það hafi tekist vel. Alla vega virkar vel að elda í því kjötsúpu. Takk Birna!

Bryndís María, Einar og Ásdís á kjötsúpupallinum á Kleifum. Dofri tók myndina og ég tók hana traustataki.

Bryndís María, Einar og Ásdís á kjötsúpupallinum á Kleifum. Dofri tók myndina og ég tók hana traustataki.

Mér líður alltaf vel að kvöldi Þrístrendingsdaga. Mér finnst gaman að hlaupa og er þakklátur fyrir að geta það. Á hlaupum hef ég líka kynnst mörgu góðu fólki og í hlaupum á borð við Þrístrending, þar sem tíminn er nægur og náttúran allt í kring, verða þessi kynni enn meira gefandi. Ég er afskaplega lánsamur maður!

Eftirtaldir hlauparar tóku þátt í Þrístrendingi 2015:

  • Alla leið (3 fjallvegir með tilheyrandi):
    Auður Ævarsdóttir
    Ágúst Karl Karlsson
    Ásdís Káradóttir
    Birkir Þór Stefánsson
    Bryndís María Davíðsdóttir
    Einar Ingimundarson
    Guðrún Nýbjörg Brattberg Svanbjörnsdóttir.
    Gunnar Viðar Gunnarsson
    Kristinn Óskar Sigmundsson
    Sigrún María Bjarnadóttir
    Stefán Gíslason
    Stefán Haukur Jóhannesson
    Tómas Orri Ragnarsson
    Þórir Rúnarsson
  • Tveir fjallvegir (Steinadalsheiði og Krossárdalur):
    Nanna Logadóttir
  • Einn fjallvegur (Bitruháls):
    Dofri Hermannsson
Hinn hefðbundni Þrístrendingur.

Hinn hefðbundni Þrístrendingur.

Hamingjuhlaup framundan

Laxárdalsh 011 (448x336)

Lagt á Laxárdalsheiði úr Reykhólasveit í fjallvegahlaupi 2008.

Hið árlega Hamingjuhlaup verður haldið í sjöunda sinn laugardaginn 27. júní 2015 og hefst í Reykhólasveit kl. 9:45 árdegis, nánar tiltekið um það bil miðja vegu milli bæjanna Gillastaða og Klukkufells og enn nánar tiltekið við GPS-punktinn N65°31,77‘ – V22°01,83‘. Þessi punktur er um 8 km vestan við vegamótin sunnan við Þröskulda. Leiðin öll er um 35 km og fer hæst í um 590 m hæð.

Hlaupaleiðin liggur að þessu sinni yfir Laxárdalsheiði, sem er ein margra fjallvega sem farnir voru fyrr á árum milli Reykhólasveitar og Stranda. Þetta er hins vegar alls ekki sama Laxárdalsheiði og flestir þekkja, enda er þetta engan veginn einnota örnefni.

Fyrsti 12 km spölurinn í Hamingjuhlaupinu þetta árið er allur heldur á fótinn. Fylgt er greinilegum vegarslóða yfir Gillastaðafell, upp með Geitá og áfram upp að svonefndri Miðheiðarborg sem er líka fjölnota örnefni. Þar lýkur fyrsta áfanga hlaupsins og þar endar líka vegarslóðinn og við taka grýttar og veðurbarðar auðnir. Svo sem 1-2 km norðar er hæstu hæðum náð og eftir það tekur vötnum að halla til Steingrímsfjarðar. Að sama skapi breytist landslagið og í ljós koma gil og gljúfur sem greinilega víkka til norðurs. Slóðar, fjárgötur eða vörðubrot vísa veginn lengst af og nú liggur leiðin ofarlega í hæðunum sem skilja að Húsadal og Þiðriksvalladal, Húsadalsmegin, allt þar til 2. áfanga hlaupsins lýkur við Kerlingarskarð. Þá eru samtals um 22 km að baki og ekki langt eftir niður að Þverárvirkjun, þ.e.a.s. ef haldið væri áfram beinustu leið. En það stendur ekki til, því að í Kerlingarskarði er tekin kröpp vinstri beygja og hlaupið eftir fjárgötum skáhallt niður bratta hlíð niður í Þiðriksvalladal og svo áfram um afskaplega blautar mýrar inn með Þiðriksvallavatni. Á leiðinni þarf að vaða nokkra læki, sérstaklega einn sem kemur úr Nautadal og gæti sem best heitið Nautadalsá eða Nautagil. Þarna skammt frá stóð bærinn Þiðriksvellir en túnin fyrir neðan bæinn hafa verið sérlega blaut síðustu 60 árin eða svo, þ.e. síðan Þiðriksvallavatn var gert að uppistöðulóni fyrir Þverárvirkjun. Áfram er haldið um stund inn mýrarnar í dalbotninum þar til komið er á móts við Grímsdal. Þar þarf að vaða aðalvatnsfallið í dalnum, sem náði meðalmanni upp á mið læri þegar dýpið var kannað fyrr í þessum mánuði. Þarna á árbakkanum lýkur þriðja áfanga hlaupsins.

Horft úr Kerlingarskarði inn Þiðriksvalladal. Bæjarhóllinn í Vatnshorni er lengst til hægri á myndinni en leiðinni er heitið lengst inn í dalbotninn. Myndin er tekin að morgni þjóðhátíðardagsins 2015.

Horft úr Kerlingarskarði inn Þiðriksvalladal. Bæjarhóllinn í Vatnshorni er handan við vatnið lengst til hægri á myndinni, en ferðinni er heitið lengst inn í dalbotninn. Myndin er tekin að morgni þjóðhátíðardagsins 2015.

Af bakkanum þarna á móts við Grímsdal liggur jeppaslóði til byggða, sem þýðir að hlauparar sem vilja slást í hópinn um þetta leyti komast hugsanlega á staðinn á jeppa. En það verður þá að vera jeppi á stórum dekkjum, því að slóðinn er sundurskorinn síðasta spölinn og enn mjög blautur. Þeir sem ætla að spreyta sig á þessum akstri, sem þeir gera vissulega á eigin ábyrgð, aka sem leið liggur inn Þiðriksvalladal og taka krappa hægri beygju innst í bæjarhólnum í Vatnshorni. Ástæða er til að minna þá sem þetta reyna á að ganga vel um náttúruna. Reyndar má líka benda á að þeir sem vilja kynnast alvöru utanvegahlaupi án þess að hlaupa alla leið yfir heiðina, geta sem best slegist í hópinn í Kerlingarskarði. Þangað eru um 3,5 km frá Þverárvirkjun og hægt að komast á jeppa nokkuð af leiðinni eftir slóða sem liggur frá virkjuninni fram Húsadal.

Frá bakkanum á móts við Grímsdal eru um 10,1 km til Hólmavíkur. Fjórði áfangi hlaupsins er þaðan og niður að eyðibýlinu Vatnshorni sem stóð við norðvesturhorn Þiðriksvallavatns. Þessi spölur er ekki nema um 1,7 km, sem þýðir að frá Vatnshorni eru um 8,4 km til Hólmavíkur. Leiðin frá Vatnshorni er þokkalega fær á hvaða fjórhjóladrifsbíl sem er, en ökumenn þurfa þó að fara að öllu með gát.

Hlaupaleiðin frá Vatnshorni til Hólmavíkur skýrir sig að mestu sjálf. Fimmti áfanginn, þ.e. leiðin frá Vatnshorni niður á stífluna við neðri endann á vatninu, er greiðfær fyrir hlaupara, en býður upp á nokkrar góðar brekkur. Eftir það tekur við góður malarvegur niður að aðalveginum norður Strandir. Komið er inn á hann á móts við golfvöllinn í Skeljavík og þaðan eru ekki nema 3,3 km inn á hátíðarsvæði Hamingjudaganna.

Hamingjuhlaupið er ekki keppnishlaup, heldur halda hlaupararnir yfirleitt hópinn og fylgja fyrirfram gerðri tímaáætlun, eins og hver annar strætisvagn. Þetta auðveldar fólki að slást í hópinn á leiðinni. Áfangaskiptingu og tímaáætlun Hamingjuhlaupsins 2015 má sjá á myndinni hér fyrir neðan. (Stærri útgáfa birtist ef smellt er á myndina).

Hamingjuhlaup 2015 tímaáætlun

Hamingjuhlaupinu 2015 lýkur við hátíðarsvæðið á Klifstúni á Hólmavík stundvíslega kl. 15:00. Sú hefð hefur skapast að hamingjuhlaupararnir fái fyrstu sneiðarnar af hinu víðfræga tertuhlaðborði Hamingjudaganna og er haft fyrir satt að önnur eins forréttindi séu fátíð nú til dags. Sömuleiðis þykir sannað að hamingja þeirra sem taki þátt í hlaupinu aukist verulega á meðan á því stendur og nái hámarki þarna við tertuhlaðborðið.

Sýnishorn af Hnallþóruhlaðborði Hamingjudaga 2014.

Sýnishorn af Hnallþóruhlaðborði Hamingjudaga 2014.

Nánari og ögn formlegri upplýsingar um hlaupið er að finna á hlaup.is og þar eru m.a. tenglar á safaríkar frásagnir af fyrri hamingjuhlaupum.

Í lokin birtast hér nokkrir GPS-punktar fyrir þá sem vilja vera öruggir um að rata alla leið. (Reyndar er leiðin frekar auðrötuð og lítil hætta á villum þegar fleiri eru saman. En ef maður á GPS-tæki er ágætt að nota það annað slagið. Reynslan af því kemur sér vel seinna).

Hamingjuhlaup 2015 GPS-hnit

PS: Á það má líka benda að hægt er að sjá leiðina í grófum dráttum á gönguleiðakorti Ferðamálasamtaka Vestfjarða (Vestfirðir & Dalir 6), þ.e. leið nr. 26 (Laxárdalsheiði) og leið nr. 27 (Þiðriksvallavatn). (Sjá einnig: http://fjallvegahlaup.com/hlaupasogur/laxardalsheidi).

Hægt í Gautaborg

Að hlaupi loknu. Búinn að stilla upp brosinu. (Ljósm. MarathonPhotos.com).

Að hlaupi loknu. Búinn að stilla upp brosinu. (Ljósm. Marathonfoto.com).

Laugardaginn 23. maí sl. hljóp ég hálft maraþon í Gautaborg, þar sem ég tók þátt í Göteborgsvarvet með tveimur góðum hlaupafélögum úr Borgarnesi. Göteborgsvarvet er ekki bara eitthvert hlaup, heldur er þetta fjölmennasta hálfmaraþon í heimi. Þetta árið voru öll met slegin, því að auk okkar þriggja skilaði 46.441 hlaupari sér í mark áður en yfir lauk. Þessu hafa Svíarnir náð með góðri markaðssetningu og með því að láta borgina skarta sínu fegursta dagana fyrir og eftir hlaupið til að gera þetta allt sem eftirminnilegast. Og eftirminnilegt var það, þó að ég hafi yfirleitt verið kátari með árangur minn í hlaupum. Í stuttu máli skein sólin allan tímann en samt sá ég aldrei til sólar í hlaupinu. En þó að mér finnist skemmtilegra að skrifa pistla um hlaup sem ganga vel, þá ætla ég samt að skrifa líka um þetta hlaup. Hlaupastærðfræði er nefnilega eins og önnur stærðfræði. Einhverjar tölur verða að vera fyrir neðan meðaltalið. Já, eða eins og mamma sagði við mig þegar ég var lítill: „Stundum þarf að vera vont veður til að við kunnum að meta góða veðrið“.

Hópferð til Gautaborgar
Gautaborgarferðin átti upphaflega að vera hópferð hlaupahópsins Flandra í Borgarnesi. En til þess að svo mætti verða þurfti fólk að ákveða sig tímanlega. Hlaupið fyllist nefnilega yfirleitt tæpu ári áður en það er ræst. Einhver varð að ríða á vaðið og því skráðum við þremenningarnir okkur strax eftir að opnað var fyrir skráningar um mánaðarmótin maí/júní 2014. Og eftir það stækkaði hópurinn ekki neitt. En þetta var líka góður hópur. Í honum voru ég sjálfur, Birgitta dóttir mín og Gunnar Viðar hlaupafélagi nr. 1.

Aðal- og varamarkmið
Undirbúningur okkar þriggja gekk misvel. Sjálfur var ég ekki búinn að ná fullum styrk eftir meiðsli vetrarins, en þóttist þó svo sem fær í flestan sjó. Hafði upphaflega sett mér það markmið að hlaupa undir 1:30 klst. í Gautaborg, en síðar endurskoðaði ég það markmið í ljósi aðstæðna og setti stefnuna á 1:31:30 klst. Reyndar var mig farið að gruna að það myndi e.t.v. ekki ganga upp, þannig að ég var búinn að koma mér upp þrautavaramarkmiði upp á 1:33:07 klst. Þar með yrði þetta alla vega besta hlaup ársins það sem af var.

Ferðaskipulagið
Skipulagið fyrir Gautaborgarferðina miðaðist allt við lágmörkun kostnaðar. Þó að við værum hópur töldum við vonlítið að fá verulegan hópafslátt hjá flugfélögunum. Náðum þó að kaupa flugmiða í beint flug fram og til baka fyrir rúmlega 30 þús. kr. á mann, sem okkur fannst vel sloppið. Sá böggull fylgdi reyndar skammrifi að við þurftum að vera á ferðinni að næturlagi. Lögðum til að mynda upp frá Keflavík um 1-leytið aðfaranótt föstudags (þegar Gunnar var búinn að keppa í einu 10 km hlaupi í Reykjavík til að nota ferðina) og vorum sest út í vél í Gautaborg á heimleið kl. 6:30 á mánudagsmorgni. Gistingin og uppihaldið ytra var enn ódýrari en flugið, því að þar báru sænskir vinir mínir, María og Karl-Axel, okkur á höndum sér frá fyrstu stundu til hinnar síðustu. Þessu fólki kynntist ég í vinabæjarsamstarfi á sveitarstjóraárunum mínum á Hólmavík. Síðan eru liðin 25 ár en tengslin eru enn sem ný. Jákvæðar afleiðingar þeirra kynna eru efni í langan bloggpistil sem verður ekki skrifaður í kvöld.

Bjartur og fagur
Föstudaginn notuðum við til að hvíla okkur eftir næturflugið, kynna okkur sporvagnakerfið, sækja keppnisgögnin og þar fram eftir götunum. Og svo rann laugardagurinn upp bjartur og fagur. Morgunninn var að vísu svolítið svalur, hitastigið varla nema um 10°C og sólin ekki byrjuð að skína að neinu ráði. En þetta var náttúrulega hitabylgja í samanburði við vorið á Íslandi 2015.

„Einn, tveir og nú“
Í 50 þúsund manna hlaupi er ekki bara hægt að stilla öllum upp á ráslínuna og segja „einn, tveir og nú“. Fyrir hlaupið hafði öllum skaranum verið skipt niður í ráshópa með nokkur þúsund hlaupurum í hverjum, sem hleypt var af stað með nokkurra mínútna millibili. Við Gunnar höfðum sent tímana okkar frá því í fyrra til skrifstofu hlaupsins og á grundvelli þeirra hafði okkur verið raðað í ráshóp nr. 2 sem átti að fara af stað kl. 13:03, 3 mín á eftir þeim bestu. Gitta var hins vegar í ráshóp 18 sem skyldi ræstur kl. 15:13. Allt í allt minnir mig að ráshóparnir væru 25 og líklega náði rássvæðið yfir um 2 km af götum miðborgarinnar.

Við Gunnar vorum tímanlega í því enda viðbúið að þröngt yrði í sporvögnunum þennan annasama dag, en að marksvæðinu var um 20 mín. akstur þaðan sem við gistum. Við ákváðum að fara í keppnisfötunum til að þurfa ekki að nota geymslusvæðið í miðbænum. Eftir á að hyggja tel ég okkur hafa borið nokkuð af öðrum farþegum í klæðaburði. Ferðin gekk að óskum og ekki sakar að nefna að þennan dag giltu rásnúmer sem farmiðar í allar almenningssamgöngur í Gautaborg. Alls staðar voru líka skilti og fánar sem minntu á hvers konar hátíðisdagur þetta var í borginni.

Við Gunnar komnir úr sporvagninum og við öllu búnir. (Ljósm. MarathonPhotos.com).

Við Gunnar komnir úr sporvagninum og við öllu búnir. (Ljósm. Marathonfoto.com).

Á rássvæðinu tók við hefðbundin upphitun og rjátl. Þarna var líka margt að sjá fyrir þá sem áhuga hafa á framkvæmd almenningshlaupa. Undirbúningurinn og allt utanumhald var einfaldlega fullkomið hjá Svíunum. Upp úr kl. 12:30 vorum við svo mættir í okkar hólf sem smám saman fylltist af fólki. Sólin var farin að skína, frískur vindur blés úr norðvestri, hitinn kominn upp í 12-14 stig og allt tilbúið.

Allt tilbúið. Bara örfáir hlauparar á undan okkur við rásmarkið.

Allt tilbúið. Bara örfáir hlauparar á undan okkur við rásmarkið.

Lagt í hann
Kl. 13:03 lögðum við í hann, fyrst svolítinn hring í Slottsskogen og svo áleiðis vestur að Älvsborgsbrúnni. Allan tímann var hlaupaleiðin full af hlaupurum og því lítið annað hægt að gera en láta berast með straumnum. Straumhraðinn var líka bara hæfilegur enda við félagarnir nokkuð rétt staðsettir í þvögunni miðað við getu. Ég hafði hugsað mér að hlaupa hvern kílómetra ekki hægar en á 4:20 mín, en það hefði skilað mér í mark á 1:31:30 klst. Eftir 5 km var millitíminn 21:47 mín (4:22 mín/km), sem var svo sem nokkurn veginn í lagi. En ég fann samt að þetta væri ekki dagur stórra afreka. Það vantaði allan ferskleika í skrokkinn og gott ef hugurinn var ekki líka nokkuð frá sínu besta.

Þegar brýr verða að fjöllum
Sjötti kílómetrinn var sá erfiðasti í hlaupinu. Þá lá leiðin upp á Älvsborgsbrúna sem mér fannst jafnast á við þokkalegan fjallveg. Samt var heildarhækkunin þarna ekki nema um 40 m á 2 km kafla. Þetta átti maður að geta þolað, jafnvel þótt vindurinn blési vel í fangið. Hinum megin við ána tók við léttari kafli. Þar leið mér þokkalega og gladdist við að fylgjast með áhorfendunum sem stóðu meðfram brautinni alla leið og hljómsveitunum sem lögðu sitt af mörkum til gleðinnar. Samtals höfðu að ég held 55 hljómsveitir raðað sér meðfram hlaupaleiðinni eftir sænsku skipulagi.

Eftir 10 km var millitíminn 43:16 mín sem jafngilti nákvæmlega 4:20 mín/km frá upphafi. Það var svo sem eftir áætlun en þarna var líka krafturinn horfinn úr líkama og sál. Við Gunnar höfðum fylgst að fram að þessu en þarna hvatti ég hann til að fara sína leið. Þetta væri einhvern veginn búið hjá mér. Hann fór að þessum góðu ráðum mínum og eftir þetta fjarlægðist hann smátt og smátt.

Endaspretturinn. #Aldreieinnáferð. (Ljósm. MarathonPhotos.com).

Endaspretturinn. #Aldreieinnáferð. (Ljósm. Marathonfoto.com).

Ætli maður verði ekki að reyna að klára þetta?
Segir nú fátt af ferðum mínum. Síðari hluti hlaupsins snerist bara um að þrauka og mér var svo sem orðið sama hver lokatíminn yrði. Hlauparar streymdu fram úr mér í hundraðatali og ég þurfti að takast á við þá framandi tilfinningu að ég gæti ekki það sem ég hefði „alltaf“ getað. Millitíminn eftir 15 km var 1:06:20 klst., sem mér þykir bara allt í lagi í maraþonhlaupi. Þriðji 5 km kaflinn hafði sem sagt lagt sig á 23:04 mín. Fjórði 5 km kaflinn varð enn hægari, 24:17 mín. Undir lokin sá ég Gittu og gestgjafann Maríu í klappliðinu. Það hressti mig verulega og ég náði að bæta aðeins í áður en ég hljóp inn á frjálsíþróttaleikvanginn þar sem hlaupið endaði. Lokatíminn var 1:35:33 klst, vissulega sá lakasti í nokkur ár en svo sem bara í meðallagi þegar öll hálfmaraþonævisagan mín er skoðuð. Sjö sinnum hef ég verið fljótari, sjö sinnum hægari.

Mér gekk vel að finna Gunnar í mannfjöldanum. Hann hafði skilað sínu vel og lokið hlaupinu á 1:32:51 klst. sem var hans næstbesti tími til þessa. Eftir að hafa notið sólargeislanna nokkra stund tókum við sporvagninn „heim“ í sturtu og veitingar – og svo aftur niður í bæ til að fylgjast með Gittu. Náðum að sjá hana sem snöggvast í Slottsskogen áður en hún skeiðaði í markið á 2:21:43 klst. Þá voru enn rúmlega 7.000 manns ókomnir í mark og alls staðar var fólk á hlaupum, hreint og beint endalaus straumur.

Gitta á ráslínunni. (Ljósm. Maria Lejerstedt).

Gitta á ráslínunni. (Ljósm. Maria Lejerstedt).

Að kunna eða kunna ekki – að taka sporvagn
Einhvern veginn tókst okkur að sameina hópinn á nýjan leik og þá var stefnan enn tekin á sporvagninn. Á sporvagnastöðinni var nokkurhundruð metra löng biðröð, því að nú voru allir á leiðinni heim. En það vildi svo vel til að „heim“ var í sömu átt hjá flestum og sporvagnarnir í hina áttina voru næstum tómir. Gestgjafarnir okkar komu þá með þá snjöllu tillögu að taka vagninn í hina áttina og skipta svo um stefnu þegar komið væri út úr miðbænum. Við gerðum þetta og vorum komin til baka á teinunum hinum megin eftir nokkrar mínútur. Þá komust miklu færri inn í vagninn en vildu, en við sátum bara þarna í bestu sætum eins og fínt fólk. Jafnvel skipulögðustu Svíar geta komið með klók og úthugsuð útspil í svona aðstæðum.

Í makindum og alein að bíða eftir sporvagninum á  Axel Dahlströmstorgi á heimleið rétt sunnan við miðbæinn eftir úthugsað útspil sérfræðinga í sporvagnasamgöngum. F.v. Birgitta, SG, Gunnar, Emeli (formaður Flandri Fanclub í Gautaborg) og Karl Axel. (Ljósm. Maria Lejerstedt).

Í makindum og alein að bíða eftir sporvagninum á Axel Dahlströmstorgi á heimleið rétt sunnan við miðbæinn eftir úthugsað útspil sérfræðinga í sporvagnasamgöngum. F.v. Birgitta, SG, Gunnar, Emeli (formaður Flandri Fanklubb í Gautaborg) og Karl Axel. (Ljósm. Maria Lejerstedt).

Gestrisni og enn meiri gestrisni
Segir nú ekki öllu fleira af ferðum okkar nema hvað á laugardagskvöld og á sunnudeginum héldum við áfram að njóta gestrisni vinanna á heimaslóðum þeirra í Havstenssund í skerjagarðinum í Nyrðra-Bóhúsléni. Þar er alltaf gott að koma og náttúrufegurðin með því mesta sem gerist. Aðfaranótt mánudagsins var stutt og brottfarartímann frá Gautaborg hef ég þegar tíundað.

Hádegismatur á sunnudegi í kyrrðinni á Falkeröd í Tanums kommun.

Hádegismatur á sunnudegi í kyrrðinni á Falkeröd í Tanums kommun.

Eftirmáli og minnispunktar fyrir næsta hlaup
Þetta var skemmtileg og eftirminnileg ferð hvað sem árangri mínum líður. Og ég hef reyndar enga ástæðu til að kvarta. Það er ekki eins og það sé sjálfsagt að maður geti hlaupið hálft eða heilt maraþon hvenær sem manni sýnist hversu hratt sem manni sýnist. En þegar eitthvað gengur ekki eins og ætlað var er þó ástæða til að rýna í hvað fór úrskeiðis, því að eitthvað vill maður jú læra af reynslunni. Þarna var það ekkert eitt. Ef til vill átti óreglulegur svefntími næturnar fyrir hlaup einhvern hlut að máli og sjálfsagt var hitinn í sólinni eitthvað umfram þarfir. Þetta voru nú samt ekki nema um 15 gráður þegar mest var. Nú og svo voru æfingar vetrarins langt frá því að vera eins margar og góðar og til stóð, bæði vegna meiðsla, óhagstæðs tíðarfars og amsturs í vinnu. Ætli maður þurfi ekki bara að æfa betur til að ná betri árangri?

Og enn skín sólin
Það er gaman að hlaupa, gaman að njóta stunda með fjölskyldu og vinum og gaman að eiga þess kost að ferðast og upplifa fleira en innréttingarnar á skrifstofunni, svo ágætar sem þær annars eru. Og eins og Hólmvíkingurinn og nafni minn frá Hvítadal sagði: „Það er engin þörf að kvarta / þegar blessuð sólin skín“.

Nokkur orð um sjávarorku

??????????Menn hefur lengi dreymt um að virkja sjávarföll, sjávarstrauma og öldur hafsins til raforkuframleiðslu, en enn virðist þó vera langt í að sjávarorkan geti keppt við aðra helstu orkugjafa sem notaðir eru í þessum tilgangi. Orkan er vissulega til staðar eins og sjá má þegar horft er út á hafið þessa dagana, en tól og tæki sem notuð eru til að beisla orkuna þurfa að þola mikið álag, bæði vegna sjávargangs og seltu. Og svo er heldur ekki sérlega auðvelt að búa til traustar tengingar við raforkukerfið í landi.

Íslendingar hafa fengist við ýmis athyglisverð verkefni í tengslum við nýtingu sjávarorku og sú vinna er reyndar stöðugt í gangi þótt ekki fari mikið fyrir henni í fjölmiðlum dags daglega. Sem dæmi um það sem verið er að gera má nefna fyrirtækið Sjávarorku ehf. sem hefur unnið að rannsóknum á möguleikum þess að virkja sjávarfallastrauma í innanverðum Breiðafirði og fyrirtækið Valorku ehf. sem er að þróa tækni til að nýta sjávarfallaorku í annesjaröstum og hefur m.a. náð þeim árangri að búa til hverfil sem var valin besta uppfinning heims af Alþjóðasamtökum uppfinningafélaga árið 2011.

Vorið 2014 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um að fela iðnaðar- og viðskiptaráðherra að hefja vinnu við mat á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku við strendur Íslands með það að markmiði að greina hagkvæmustu nýtingarkosti til framtíðar. Jafnframt átti að leggja drög að uppbyggingu gagnagrunns um nýtingu sjávarorku og kanna með hvaða hætti Ísland gæti orðið aðili að alþjóðlegu samstarfi á þessu sviði. Þessi vinna er komin vel áleiðis og starfshópur sem ráðherra skipaði um málefnið á að skila tillögum fyrir 1. maí í vor.

En tækifæri Íslendinga í sjávarorku liggja ekki bara í því að nýta hana, enda kannski ekki líklegt að rafmagn úr sjávarorku geti keppt við ódýrt íslenskt rafmagn af öðrum uppruna. Miklu stærri tækifæri gætu legið í því að þróa tæknina og framleiða búnað til útflutnings. Í því sambandi er áhugavert að velta fyrir sér hvert Skotar, já og Bretar yfirleitt, stefna í þessum efnum, en þeir líta á sig sem frumkvöðla á heimsvísu.

Fyrr í þessari viku komu út tvær skýrslur í Bretlandi um tækifærin sem liggja í þróun og nýtingu sjávarorku. Í þessum skýrslum er á það bent, að ef Bretar ætli sér að nýta þessi tækifæri þurfi þeir annars vegar að móta framtíðarstefnu í þessum málum og hins vegar að tryggja fjármagn til áframhaldandi rannsóknar- og þróunarvinnu. Aðeins á þann hátt sé hægt að gera framleiðslu á búnaði fyrir sjávarvirkjanir að atvinnugrein sem geti skapað ný störf og fært Bretum miklar tekjur í framtíðinni. Hér dugi ekki að móta stefnuna frá ári til árs, heldur þurfi að gera áætlun sem nái að minnsta kosti til ársins 2030.

Í annarri skýrslunni sem um ræðir er varað við því að ef Bretar standi ekki saman í þessu verkefni og missi yfirsýnina yfir það sem nú þegar er í gangi, þá sé mikil hætta á að margir aðilar sói kröftum sínum í sömu verkin hver í sínu horni á sama tíma og enginn sinni öðrum verkum sem eru nauðsynleg til að tækifærin nýtist í framtíðinni. Þá muni Bretar einfaldlega missa það forystuhlutverk sem þeir hafi nú.

Skýrsluhöfundar benda á, að engin leið sé að tryggja fjármagn frá einkaaðilum eingöngu í langtímafrumkvöðlaverkefni sem þetta og því þurfi opinberir aðilar og einkaaðilar að taka höndum saman. Tryggja þurfi framlög upp á 300 milljónir sterlingspunda á næstu 10 árum, en þessi upphæð samsvarar rúmlega 60 milljörðum íslenskra króna. Þetta fé geti m.a. komið frá breska ríkinu og úr sjóðum Evrópusambandsins. Nú þegar hafi fyrirtæki í greininni varið um 450 milljónum sterlingspunda í þróunarstarf og þar af hafi aðeins um einn áttundi komið úr opinberum sjóðum. Ef vel takist til á næstu árum gæti framleiðsla á þessu sviði verið orðin svo umfangsmikil árið 2050 að hún bæti 4 milljörðum sterlingspunda við árlega landsframleiðslu Breta. Sú upphæð samsvarar 820 milljörðum íslenskra króna á ári.

Líklega hefur Fergus Ewing, orkumálaráðherra Skotlands, ekki einu sinni verið búinn að lesa skýrslurnar sem hér er vísað til þegar hann tilkynnti í gær að samtökum sjávarorkufyrirtækja í Skotlandi yrði veittur styrkur upp á 14,3 milljónir sterlingspunda, eða sem samsvarar tæplega þremur milljörðum íslenskra króna, á næstu 13 mánuðum til að vinna áfram að lausn ýmissa tæknilegra vandamála. Þetta gerir það m.a. mögulegt að ráða 10-12 starfsmenn og koma á fót sérfræðingateymi sem samræmir aðgerðir og hjálpast að við að finna bestu lausnirnar. Um leið eru opnaðir möguleikar á víðtæku samstarfi milli fyrirtækja, svo og samstarfi við verkfræðistofur og vísindamenn sem vinna að rannsóknum á þessu sviði. Þarna eins og víðar skiptir samstarf gríðarlega miklu máli, eða eins og Stephen Salter, prófessor, sem kallaður hefur verið „faðir sjávaröldutækninnar“ orðaði það: „Frumkvöðlarnir þurfa að bindast samtökum sín á milli gegn ógnum sjávarins í stað þess að berjast sín á milli um ófullnægjandi fjárveitingar“.

Skotar búa svo vel að hafa aðgang að einhverjum bestu sjávarorkusvæðum í heimi. Þessi svæði eru m.a. við Ljóðhús og aðrar eyjar Hebrideseyjaklasans, eða Suðureyja, en þar hafa Skotar gert ýmsar tilraunir með tækninýjungar í nýtingu sjávarorku.

Auðvitað er ekkert því til fyrirstöðu, svona fræðilega séð, að Íslendingar verði í fararbroddi á heimsvísu, rétt eins og Skotar, í því að þróa og framleiða tæknibúnað fyrir sjávarvirkjanir. Það er t.d. ekki svo slæm byrjun að hafa náð að búa til hverfil sem unnið hefur til alþjóðlegra verðlauna. Og það er jú sama Atlantshafið sem leikur um Íslandsstrendur og Ljóðhús. En til þess að vera í fararbroddi þurfa Íslendingar að horfa örlítið lengra fram í tímann en fram í næstu viku eða til næstu kosninga, eins og þeim hættir stundum til að gera. Hér sem víðar gildir að koma auga á tækifærin í tæka tíð og vera nógu framsýnn og þolinmóður til að nýta þau. Þegar rýnt er í þróun orkumála í heiminum virðist það alla vega liggja ljóst fyrir, að tækifærin í orkugeiranum liggi ekki í olíuvinnslu.

(Þessi pistill er samhljóða útvarpspistli sem fluttur var í Samfélaginu á Rás 1 26. febrúar sl. og ber að skoða tímasetningar í textanum í því ljósi. Pistillinn hefur hins vegar ekki birst í skrifaðri útgáfu áður).

Hlaupið upp úr lægðinni

Ég hef stundum haft á orði að efsta línan í hlaupaæfingaáætluninni minni sé „ekki meiðast“. Hlaupameiðsli eru nefnilega leiðinleg. Þau trufla aðra hluta áætlunarinnar og koma í veg fyrir að maður njóti allra þeirra gæða sem maður ætlar að njóta á hlaupunum. En þrátt fyrir þessa efstu línu lenti ég í svolitlum meiðslum í vetur, reyndar smávægilegum. En jafnvel smávægileg meiðsli geta truflað – og jafnvel smávægileg meiðsli þurfa sinn tíma til að lagast, þeim mun lengri tíma sem árin manns eru orðin fleiri.

Af hverju meiðist maður?
Ég aðhyllist þá skoðun að hlaupameiðsli stafi hér um bil alltaf af því að maður hafi gert „of mikið of fljótt“. Ég býst við að það eigi líka við um þessi síðustu hlaupameiðsli mín, þó að ég telji mig reyndar ekki hafa stundað neina sérstaka áhættuhegðun dagana áður en þetta gerðist. Sagan var þannig að ég fann fyrir óþægindum ofarlega í vinstri kálfanum eftir létt hlaup á hlaupabretti einn laugardag um miðjan febrúar. Hafði hlaupið frekar langt daginn áður í frekar leiðinlegu færi. Það hef ég gert oft áður og ekki orðið meint af. Á sunnudeginum brá ég mér í ræktina og hljóp eitthvað smávegis þar, á hallandi bretti. Fann aðeins til þá líka og hefði kannski átt að sleppa þessu með hallann. Á mánudeginum tók ég svo tiltölulega erfiða æfingu í aftakaveðri og vondri vetrarfærð. Þá breyttust óþægindin í meiðsli. Ég var sem sagt tognaður í kálfanum. Ég gat auðveldlega staðsett meiðslið og fann að þetta var bara mjór þráður í ytri kálfavöðvanum (kálfatvíhöfða (Musculus gastrocnemius)).

Hvað á maður þá að gera?
Meiðsli eru æfing í þolinmæði. Tognanir þurfa sinn tíma til að lagast og maður hefur sjálfur mikil áhrif á batann. Tveir verstu kostirnir eru líklega annars vegar að hvíla vöðvann algjörlega og hins vegar að reyna of mikið á hann. Tognaði vöðvinn þarf áreiti til að viðhalda góðri blóðrás og halda batakerfinu í gangi. Það sem ég gerði til að flýta fyrir batanum var þrennt: Heilun, rólegt skokk og styrktaræfingar. Heilunin var góð, en eftir á að hyggja voru styrktaræfingarnar ekki nógu margar og vegalengdirnar í rólega skokkinu jukust of hratt. Fyrstu vikuna hljóp ég 13 km, sem var í góðu lagi, þá næstu 31 km sem var líka í góðu lagi og þá þriðju 52 km, þ.á.m. langt helgarhlaup á laugardegi. Þá tók meiðslið sig upp og ég þurfti að haltra heim, verr staddur en þegar þetta byrjaði þremur vikum fyrr.

Staðan í dag
Síðan þetta gerðist eru 5 vikur og ég þykist vera kominn vel af stað með hjálp sjúkraþjálfara og örlítið meiri þolinmæði en í fyrra skiptið. Vikuvegalengdin er aftur komin upp í 50 km en ástandið er enn viðkvæmt og því of snemmt að afþakka fylgd þolinmæðinnar. Myndin hér að neðan sýnir hvernig þetta hefur gengið fyrir sig það sem af er árinu og til dagsins í dag, mælt í kílómetrum á viku. Myndin skýrir sig alveg sjálf.

Vikur 1-15 2015c

Endurskoðuð markmið
Þegar maður stendur í svona stappi getur þurft að endurskoða markmið. Ég ætlaði að vera kominn í mitt besta hlaupaform í byrjun apríl, en nú lítur út fyrir að það verði í fyrsta lagi í byrjun júní, þ.e.a.s. ef allt gengur upp. Í stað þess að slá alls konar persónuleg met í apríl og maí er stefnan núna sett á að vera orðinn nógu öflugur í júlí til að bæta mig á Laugaveginum. Keppnishlaup fram að þeim tíma verða bara góðar æfingar, allt samkvæmt nýrri æfingaáætlun sem ég er búinn að útbúa handa sjálfum mér. Sú áætlun ber vinnuheitið „Björgum Laugaveginum“. Helstu markmiðin á þessum tíma hafa verið endurskoðuð sem hér segir:

  1. Víðavangshlaup ÍR sumardaginn fyrsta: 20:50 mín í stað 19:38 mín, (átti að verða PB).
  2. Vormaraþon FM 25. apríl: 1:35 klst. í stað undir 1:30 klst.
  3. Göteborgsvarvet 23. maí: 1:31:30 klst. í stað 1:28 klst.
  4. Mývatnsmaraþon: Hálft maraþon undir 1:30 klst. í staðinn fyrir heilt maraþon.
  5. Laugavegurinn 18. júlí: Undir 5:52:33 klst. eins og upphaflega var ætlað.
  6. Og svo verða náttúrulega Þrístrendingur, Hamingjuhlaupið og öll fjallvegahlaup á sínum stað, nema hvað ég þarf líklega að fórna Strjúgsskarði sem ég ætlaði að hlaupa 11. júlí. Meira um það síðar.

Skyldi þetta duga til að bjarga Laugaveginum?
Vikuskammtarnir í æfingaáætluninni „Björgum Laugaveginum“ eru sýndir á myndinni hér fyrir neðan. Grænu vikurnar eru þær sömu og á efri myndinni en þær gulu ná yfir tímabilið frá því að þessar línur eru skrifaðar og fram að Laugavegi. Reyndar þyrftu nokkrar af þessum vikum kannski að verða lengri en þarna er sýnt, en kílómetratalan segir ekki allt. Inni í þessu eru t.d. 11 ferðir upp á topp á Hafnarfjallinu. Þangað fór ég ekki nema tvær ferðir sumarið 2013 þegar ég hljóp Laugaveginn síðast. Nú á að ná sér í miklu meiri brekkustyrk en þá, sem vonandi dugar til bætingar þó að kílómetrarnir í löppunum verði ekkert rosalega margir.

Vikur 1-29 2015c

Kannski leyfi ég ykkur að fylgjast með hvernig þetta gengur hjá mér í vor og sumar. Það gæti orðið efni í nokkra langa bloggpistla.

Að tilheyra hópi

SA Mind forsíðaMargt fólk sem ég þekki tekur þátt í einhvers konar hópstarfi. Viðfangsefni hópanna eru ólík og sum þeirra geta jafnvel virst fáfengileg við fyrstu sýn. En þegar betur er að gáð getur það skipt sköpum fyrir okkur sem einstaklinga að vera hluti af einhverjum hópi, alveg sama hvort það er brönugrasaklúbbur, Kiwanis, kvenfélag, kór aldraðra, leshringur eða hlaupahópur. Rannsóknir benda nefnilega til að þeir sem finnast þeir tilheyra hópi eigi síður vanda til að leggjast í þunglyndi með tilheyrandi hættu á neikvæðum hliðarverkunum, þ.m.t. sjálfsvígum. Í ljósi þessara rannsókna hefur orðið „hópmeðferð“ eiginlega öðlast nýja merkingu. Meðferðin þarf sem sagt alls ekki að beinast að sjúkdómnum sjálfum, heldur getur hún verið fólgin í nánast hvers konar hópstarfi sem verkast vill, allt eftir aðstæðum og áhuga þess sem í hlut á. Þessari nýju tegund hópmeðferðar eru gerð ágæt skil í grein eftir Tegan Cruwys og félaga sem birtist í tímaritinu Scientific American Mind (SA Mind) á síðasta hausti, en ég rakst á þetta hefti á biðstofu læknis á dögunum innan um snjáð tölublöð af Nýju lífi frá árinu 2004. Ég er alls enginn fræðimaður á þessu sviði, en í þessum pistli ætla ég samt að tína til nokkur atriði úr þessari grein, enda hygg ég að innihald hennar eigi erindi við fleiri en þá sem lesa SA Mind reglulega.

Í grein Cruwys og félaga eru raktar niðurstöður nokkurra nýlegra rannsókna á mikilvægi hópkenndar fyrir andlega líðan fólks. Í greininni kemur fram að við meðferð við þunglyndi sé alla jafna gengið út frá því að vandamálið eigi rætur í einstaklingnum sjálfum. Þess vegna sé meðferð annað hvort ætlað að breyta efnaskiptum í heila eða hafa áhrif á viðhorf einstaklingsins til lífsins og tilverunnar. Reynslan sýni hins vegar að það séu yfirleitt utanaðkomandi atvik sem hrindi atburðarásinni af stað. Þannig megi rekja 60-90% allra þunglyndistilfella til einhvers konar missis, svo sem atvinnumissis, tapaðrar vináttu eða ástarsorgar. Auk þess banki þunglyndi helst á dyrnar hjá þeim sem búa einir.

Eftir því sem þekking manna á þunglyndi eykst verður augljósara hversu mikinn þátt félagsleg einangrun á í vandanum. Því er rökrétt að draga þá ályktun að aukin samskipti við annað fólk hafi forvarnargildi. Rannsókn Fabio Sani og félaga við háskólann í Dundee í Skotlandi á 194 einstaklingum leiddi hins vegar í ljós að galdurinn felst ekki í samskiptunum sem slíkum, heldur í eðli samskiptanna. Þáttakendur í rannsókninni voru annars vegar spurðir hversu mikið þeir hittu og töluðu við nánustu fjölskyldumeðlimi og hins vegar hversu miklu máli þeir teldu þessa fjölskyldu skipta sig. Í ljós kom að tíðni samskipta hafði ekki mikil áhrif á þróun þunglyndis, en samkennd með fjölskyldunni hafði hins vegar mikið forvarnargildi. Í því sambandi skipti ekki máli hvers konar „fjölskyldu“ var um að ræða. Í tiltekinni austur-evrópskri herdeild hafði það t.d. miklu meira forvarnargildi að finna til sterkra tengsla við félagana en það eitt út af fyrir sig að verja miklum tíma með þeim.

En það er ekki nóg að ganga bara í einhvern hóp. Hópurinn verður að skipta einstaklinginn máli. Það eitt að mæta á staðinn og spila fótbolta með einhverjum, stunda listsköpun, sauma eða stunda jóga virðist ekki hafa marktæk jákvæð áhrif. Það er samkenndin með hópnum sem gerir útslagið, þ.e.a.s. tilfinningin að vera hluti af þessum hópi. Almennt talað skiptir engu máli hvert viðfangsefni hópsins er. Frá þessu eru þó undantekningar ef um er að ræða hópa sem myndast t.d. utan um eiturlyfjaneyslu eða andfélagslega hegðun.

Rannsóknirnar sem Cruwy og félagar vísa í leiða ekki einasta í ljós mikilvægi hóptilfinningarinnar til að vinna gegn þunglyndi, heldur virðist það eitt að hugsa um hópinn sinn draga úr líkum á að smitast af veirum sem maður hefur komist í tæri við, gera mann síður móttækilegan fyrir áreiti og auka sársaukaþol.

Ein af þeim ályktunum sem hægt er að draga af samantekt Cruwys og félaga er að hægt væri að ná miklum árangri í forvörnum og meðhöndlun þunglyndis með því einu að fá viðkomandi einstaklinga til að ganga í einn eða fleiri hópa. Og þá skiptir nánast engu máli hvers konar hóp er um að ræða, svo fremi sem eintaklingurinn upplifir sig sem hluta af hópnum. Meðferð af þessu tagi getur að sjálfsögðu ekki komið að öllu leyti í stað annarra dýrari úrræða, en hún getur í það minnsta bætt árangur án verulegs aukakostnaðar fyrir einstaklinginn eða samfélagið og án aukaverkana. Hún getur auk heldur nýst í aðstæðum eða á svæðum þar sem um fá önnur úrræði er að ræða.

(Þessi pistill er byggður á: Tegan Cruwys, S. Alexander Haslam og Genevieve A. Dingle, (2014): The New Group Therapy. Scientific American Mind, Sept.-okt. 2014, (60-63)).

Er hagvöxtur góður mælikvarði á velgengni þjóðar?

Styrjaldir auka hagvöxt. (Mynd: Johannes Jansson/  Norden.org)

Styrjaldir auka hagvöxt. (Mynd: Johannes Jansson/ Norden.org)

Hagvöxtur er alls ekkert náttúrulögmál á borð við þyngdarlögmálið eða snúning jarðar. Þvert á móti er hagvöxtur ekkert annað en manngert mælitæki til að sýna hversu mikið landsframleiðslan hefur aukist frá árinu áður. Það þýðir hins vegar ekki að hagvöxtur sé góður mælikvarði á velgengni þjóðar, eins og sumir virðast þó halda.

Og hvað er þá landsframleiðsla? Jú, landsframleiðsla, eða öllu heldur „verg landsframleiðsla“ eins og fyrirbærið heitir á íslensku stofnanamáli, er samanlagt söluverð allrar vöru og allrar þjónustu sem framleidd er í landinu á ákveðnu tímabili, og þá er oftast talað um eitt ár. Stundum er skammstöfunin VLF notuð fyrir „verga landsframleiðslu“, en hér ætla ég að leyfa mér að nota frekar skammstöfunina GDP, þó að hún sé reyndar enskusletta (Gross Domestic Product).

Upphaflega var GDP-stuðullinn þróaður fyrir um það bil 70 árum til að gefa vísbendingu um efnahagslegar framfarir. Þá stóð aldrei til að þessi mælikvarði yrði notaður til annars, en engu að síður er hann býsna almennt notaður til að meta og bera saman velgengni þjóða.

Helsti gallinn á landsframleiðslustuðlinum GDP sem „velgengnismæli“ er annars vegar sá að inn í hann reiknast allar tekjur, óháð því hvernig þær hafa orðið til – og hins vegar sá að inn í hann reiknast engin önnur verðmæti en þau sem ganga kaupum og sölum. Þegar rýnt er nánar í þetta sést að GDP dugar skammt til að segja fyrir um efnahagslega hagsæld, hvað þá aðra sæld. Til að útskýra þetta má notast við einfalt dæmi úr heimilisbókhaldinu:

Hugsum okkur að ég þurfi 5 milljónir á ári til framfærslu. Ef ráðstöfunartekjurnar mínar eru ekki nema 4 milljónir á ári, þá þarf ekki flókna útreikninga til að sjá að endar ná ekki saman. Þar vantar milljónkall á ári uppá. Setjum nú svo að ég eigi 5 milljónir í banka, sem ég erfði til dæmis eftir ömmu mína. Með því að taka eina milljón úr þessum sjóði árlega er ég búinn að loka þessu persónulega fjárlagagati mínu. En þessi aðferð dugar mér bara í 5 ár að óbreyttu, því að eftir 5 ár verð ég búinn að eyða öllum arfinum frá ömmu.

Ég er enginn atvinnumaður í bókhaldi, en mér myndi samt aldrei detta í hug að telja milljónina frá ömmu til tekna. Árstekjurnar eru eftir sem áður bara 4 milljónir. Aukamilljónin frá ömmu eru ekki tekjur, heldur lækkun á eignum. GDP-ið fyrir heimilið, ef hægt væri að reikna svoleiðis, væri samt sem áður 5 milljónir á ári, því að þar teljast öll verðmætin með. Í GDP-inu felst með öðrum orðum engin áminning um að arfurinn, eða auðlindin sem ég hef byggt hluta af velferð minni á, sé um það bil að ganga til þurrðar.

Auðvitað felur þetta dæmi um mig og ömmu í sér mikla einföldun, en þjóð sem byggir afkomu sína að verulegu leyti á nýtingu auðlinda sem ekki endurnýja sig er samt í býsna svipaðri stöðu. GDP helst hátt á meðan auðlindinni er eytt, en dettur svo niður fyrirvaralaust þegar auðlindin gengur til þurrðar.

Páskaeyja er oft nefnd sem dæmi um það sem gerist þegar maður lifir hátt á arðinum frá ömmu eða með öðrum orðum þegar þjóð byggir afkomu sína að verulegu leyti á nýtingu óendurnýjanlegra auðlinda. Páskaeyja var numin af Pólýnesum fyrir um það bil 2.500 árum. Á öldunum þar á eftir byggðist þar upp merkileg menning og mikil velsæld sem byggðist á afurðum pálmatrjáa og annars hitabeltisgróðurs sem þar var gnótt af. Í byrjun 17. aldar er talið að þarna hafi 10-15 þúsund manns lifað í vellystingum praktuglega á þess tíma mælikvarða. Þegar hollenskir landkönnuðir komu fyrst til eyjarinnar á páskadag 1722 voru þar hins vegar ekki eftir nema um 2.000 íbúar, sem bjuggu við frumstæð skilyrði á gróðurlitlu skeri. Þarna hafði velsældin verið byggð á einni óendurnýjanlegri auðlind, og þó að einhver hefði verið búinn að finna GDP upp, hefði það ekki hjálpað til að vara við hruninu sem varð þarna í lok 17. aldar eða í byrjun þeirrar átjándu.

Niðurstaðan er þessi: GDP er ekki nothæfur mælikvarði á raunverulega velsæld þjóðar, enda stóð það aldrei til, ekki frekar en það stóð til að hægt væri að fljúga farþegaþotu eftir hraðamælinum einum saman. Til að bregðast við þessum takmörkunum þessa annars nytsama tækis, hafa menn keppst við að þróa aðra mælikvarða sem gefa betri mynd af stöðu og horfum. Einn þessara mælikvarða er svonefndur Framfarastuðull eða GPI (Genuine Progress Indicator), svo ég sletti nú aðeins meiri ensku. GPI hefur það að markmiði að leiðrétta GDP, annars vegar með því að draga frá þær tekjur sem byggjast á skerðingu náttúrulegra og samfélagslegra auðlinda – og hins vegar með því að bæta við þáttum sem auka velferð þó að þeir gangi ekki kaupum og sölum. Í þessum útreikningum eru t.d. tekjur vegna slysa og glæpa dregnar frá, en slysum og glæpum fylgja ýmis umsvif sem hækka landsframleiðsluna, til dæmis vegna björgunaraðgerða, endurbyggingar, kostnaðarsamra fyrirbyggjandi aðgerða o.s.frv. Af öðrum þáttum sem koma til frádráttar þegar GPI er reiknaður má nefna tekjur vegna mengunar og eyðingar náttúruauðlinda, svo sem jarðvegs, fiskistofna eða pálmatrjáa. Hins vegar koma ólaunuð heimilisstörf og sjálfboðavinna til hækkunar í þessum útreikningum, svo eitthvað sé nefnt.

Í upphafi þessa pistils var talað um hagvöxt, og eins og þar kom fram er hagvöxtur ekkert annað en mælikvarði á það hversu mikið landsframleiðslan hefur aukist frá árinu áður. Þess vegna hefur hagvöxtur nákvæmlega sömu takmarkanir og GDP sem mælikvarði á velgengni þjóða. Auðvelt er að halda hagvextinum uppi meðan stórslysum og glæpum fjölgar ár frá ári og meðan hratt er gengið á náttúruauðlindir. En þegar allt kemur til alls er Jörðin bara eyja, rétt eins og Páskaeyja, nema vissulega miklu stærri. Hagvöxtur sem byggir á eyðingu náttúruauðlinda getur ekki gengið endalaust, hvorki á eyjunni Jörð né á nokkurri annarri eyju.

Ef við lítum á þetta í íslensku samhengi, þá er ljóst að við getum ekki til lengdar stýrt þjóðarskútunni eftir hagvaxtarmælinum eingöngu. Við erum líka sem betur fer byrjuð að skoða önnur tæki í mælaborðinu. Þannig fól Alþingi forsætisráðherra fyrir tæpum þremur árum að vinna að því að framfarastuðull (GPI) fyrir Ísland verði reiknaður og birtur samhliða vergri landsframleiðslu (GDP). Þetta er svo sannarlega skref í rétta átt – og nú bíður maður bara spenntur eftir fyrstu niðurstöðum. Skyldum við vera á grænni grein, eða erum við kannski að endurtaka mistökin sem íbúar Páskaeyju gerðu á meðan allt lék þar í lyndi?

(Þessi pistill er að mestu leyti samhljóða útvarpspistli sem fluttur var í þættinum Sjónmál á Rás 1 12. júní 2013. Pistillinn hefur hins vegar ekki birst í skrifaðri útgáfu áður).

Fylgja

Get every new post delivered to your Inbox.