• Heimsóknir

    • 127.256 hits
  • mars 2026
    S M F V F F S
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
    293031  
  • Nýlegar færslur

  • Færslusafn

Stefnt á 7 tinda á morgun

Á morgun ætla ég að taka þátt í 7-tinda hlaupinu í Mosfellsbæ. Þetta hlaup hefur alla burði til að vera með skemmtilegustu hlaupum ársins, og líka með þeim erfiðustu. Leiðin liggur sem sagt um 7 tinda í kringum Mosfellsbæ, nánar tiltekið Úlfarsfell (295 m), Reykjaborg (280 m), Reykjafell (269 m), Æsustaðafjall (220 m), Grímmannsfell (550 m), Mosfell (270 m) og Helgafell (216 m). Þetta er nú svo sem ekki háir tindar, en þeir síðustu geta verið dálítið strembnir, af því að þá verður vegalengdin farin að segja til sín. Samtals er leiðin rúmir 37 km.

Ég tók þátt í þessu hlaupi þegar það var haldið í fyrsta sinn í hitteðfyrra. Þá var lokatíminn minn 4:41:20 klst. Gaman væri nú að bæta þennan tíma á morgun. Eitthvað hlýtur manni jú að fara fram með árunum! Annars er aðalmálið að njóta stundarinnar, ég tala nú ekki um ef Sumardagurinn fyrsti verður á morgun eins og mér sýnist margt benda til.

Hlaupið hefst kl. 10 í fyrramálið, sem þýðir að ég vonast til að vera kominn í mark (við Íþróttamiðstöðina við Varmá) eigi síðar en kl. 14:41:20. Þeir sem vilja fagna góðri bætingu með mér þurfa að mæta fyrr, en þeir sem vilja hughreysta mig eftir misheppnað hlaup geta komið aðeins seinna.

Ég viðurkenni að myndin hérna efst tengist ekki efni þessa bloggpistils beint – og jaðrar jafnvel við að vera villandi, enda Matterhorn bara einn tindur en ekki sjö. Hér fyrir neðan er hins vegar raunsannari yfirlitsmynd af hlaupaleið morgundagsins. Það er rauða leiðin sem málið snýst um. Ef smellt er á myndina opnast stærri mynd.

Gleðilegar díoxínfréttir

Í gær birti Landlæknisembættið niðurstöður mælinga á díoxínmagni í blóði fólks sem búið hefur og unnið í nágrenni sorpbrennslustöðvanna þriggja sem um langa hríð hafa sleppt út díoxíni umfram það sem leyfilegt er samkvæmt regluverki Evrópusambandsins. Niðurstöðurnar hljóta að vera flestum fagnaðarefni, því að enda þótt nokkur hækkun hafi mælst í einhverjum tilvikum, var styrkur díoxíns í öllum tilvikum lægri en svo að hann sé talinn geta skaðað heilsu fólks.

Samkvæmt því sem fram kemur á heimasíðu Landlæknis var díoxínmagn í blóði 10 heilbrigðra einstaklinga frá Ísafirði og 10 frá Reyjavík mælt og notað til viðmiðunar. Notuð er mælieiningin píkógrömm díoxíns í  grammi af fitu (pg/g fitu), en 1 píkógramm er einn billjónasti úr grammi (0,000000000001 g). Viðmiðunargildið frá Reykjavík reyndist vera 9,7 pg/g fitu, en 10,2 pg á Ísafirði. Þetta er í góðu samræmi við það sem gengur og gerist á Norðurlöndunum. Díoxínmagn í blóði starfsmanna við brennsluofnana og íbúa í næsta nágrenni mældist hins vegar á bilinu 2,7–16,2 pg/g fitu.

Þetta þykja mér gleðitíðindi! Mér sýnast þessar tölur gefa nokkuð góða tryggingu fyrir því að fólkið sem dvalið hefur næst þessum díoxínuppsprettum þurfi ekki að óttast að heilsa þess bíði tjón vegna mengunarinnar sem það hefur búið við, hvorki nú né síðar á ævinni. Í frétt á visir.is í dag kemur fram að Bandaríkjamenn miði við 25-30 pg/g fitu sem heilsuverndarmörk, og í allstórri japanskri rannsókn  sem ég rakst á í gær reyndust meðalgildin vera nálægt 20 pg.

Ég held að hámarksgildi upp á 16 pg gefi ekki tilefni til að draga neinar ályktanir, þó að það sé 60% hærra en í „meðal-Jóninum“ á Ísafirði og í Reykjavík og annars staðar á Norðurlöndunum. Það er ekki einu sinni hægt að fullyrða að þessi munur sé marktækur, nema með því að greina frumgögnin. Og alla vega er þetta allt minna en í meðal-Japananum og vel fyrir neðan heilsuverndarmörk Bandaríkjamanna. 

Mér finnst þetta sem sagt vera mikill léttir. Ég óttaðist að ástandið gæti verið verra, en bjóst þó frekar við að það væri innan hættumarka (hver sem þau annars eru nákvæmlega). Það að díoxín í útblæstri, jarðvegi eða fæðu fari yfir viðmiðunarmörk þarf alls ekki að þýða að fólk verði fyrir skaða. Þarna reyna menn jú að hafa vaðið fyrir neðan sig með því að hafa umhverfismörkin mjög lág. Þá fá menn jú viðvörun í tæka tíð og geta ráðist strax beint að mengunarvaldinum (þ.e.a.s. ef þessir sömu menn sofa ekki á verðinum) áður en það er orðið of seint. Þar með á að vera hægt að koma í veg fyrir að heilsu fólks stafi hætta af.

Þrátt fyrir það sem hér hefur verið sagt, má alls ekki túlka þessar niðurstöður svo að nú sé óhætt að slaka á. Við verðum að hafa í huga að díoxín safnast upp í fituvefjum líkamans og yfirgefur þá ekki svo glatt, svo lengi sem við lifum. Svolítil árleg viðbót er nóg til þess að styrkurinn í fitunni verði kominn á hættulegt stig seint á ævinni. Þess vegna tel ég alls enga ástæðu til að slaka neitt á gagnvart hlutaðeigandi brennslustöðvum (á Ísafirði, Kirkjubæjarklaustri og Vestmannaeyjum). Við verðum að hafa vaðið fyrir neðan okkur hér eftir sem hingað til – og gæta fyllstu varúðar. Umhverfismörkin eru sett til að vernda okkur og börnin okkar. Við skulum gleðjast yfir því að þetta hafi sloppið fyrir horn í þetta sinn – og gera allt sem við getum til að svona uppákomur endurtaki sig ekki. Ef það kallar á lokun einhverra sorpbrennslustöðva, þá á bara að loka þeim.

Sorpbrennslustöðin í Sisimiut á Grænlandi. Myndin var tekin í júlí 2001 og tengist ekki efni þessa pistils með beinum hætti.

Hinn árlegi Háfslækjarhringur

Í morgun hljóp ég Háfslækjarhringinn í góðum félagsskap eins og jafnan á uppstigningardag. Hef gert það þennan dag á hverju ári, alveg síðan í fyrra. Stundum hleyp ég þennan hring líka aðra daga. Þannig var hringurinn í morgun sá sjötugastiogfimmti í röðinni hvað mig varðar. Byrjaði á þessu fyrir þremur árum og tveimur dögum, og hef engan veginn náð að venja mig af því.

Uppstigningardags-Háfslækjarhringir eru öðruvísi en aðrir Háfslækjarhringir að því leyti að þá hleypur jafnan slatti af fólki með mér. Annars er ég oftast einn á ferð. Vissulega er einveran góður félagsskapur, en þessi er þó enn betri. Í fyrra hlupum við 5 saman, en núna vorum við 6. Það er hvorki meira né minna en 20% aukning milli ára. Það þykir góð ávöxtun nú til dags.

Háfslækjarhringurinn í morgun var sem sagt enginn venjulegur Háfslækjarhringur. Sem fyrr segir var ég að hlaupa hringinn í 75. sinn, en helmingurinn af hópnum var að hlaupa hann í fyrsta sinn, sem er mun merkilegri áfangi. Í fyrra voru líka tímamót. Þá var ég að hlaupa hringinn í 50. sinn og flestir meðhlauparanna voru byrjendur á hringnum, rétt eins og núna.

Ferðasaga dagsins var í stuttu máli þannig að við lögðum upp heiman að frá mér u.þ.b. kl. 9:01 og hlupum hringinn sem leið liggur rangsælis. Veðrið var alveg eins og í fyrra; vestan gola, skýjað að mestu og 8 stiga hiti. Fátt bar til tíðinda þar til við nálguðumst fólkvanginn í Einkunnum, en þar beið Kristín nágranni eftir okkur með drykkjarbílinn, sem kom sér einkar vel og átti eftir að koma meira við sögu í hlaupinu. Svo héldum við bara áfram sem leið liggur vestur að Langá, niður með Langá og heim frá Langá eftir þjóðvegi nr. 54. Klukkan var eitthvað um 11:08 þegar hlaupinu lauk þar sem það hófst. GPS-tækið sýndi 21,44 km og 2:06:49 klst. Og allir voru stálslegnir eins og ekkert hefði í skorist.

Á Sólbakkanum í Borgarnesi, nýbyrjaðir, 2 km að baki. F.v. Kristinn nágranni, Torfi Jó, Hilmar Arason, Bjarni Trausta og Sigurjón á Rauðanesi.

Ég held að á engan sé hallað þótt því sé haldið fram að kjötsúpan hennar Bjarkar sé jafnan hápunkturinn á þessum árlegu Háfslækjarhringum. Þetta skipti var hreint engin undantekning hvað það varðar – og heitur pottur á eftir. Getur þetta verið mikið betra.

Þeir sem hafa áhuga á fornum sögnum geta lesið um Háfslækjarhringshlaupið á uppstigningardag í fyrra á þar til gerðri vefsíðu.

Takk fyrir samfylgdina Bjarni, Hilmar, Kristinn, Sigurjón og Torfi. Og takk fyrir hjálpina Kristín og súpuna Björk!

PS: Hér áttu að vera miklu fleiri myndir en WordPress-ritillinn spillti þeim áformum algjörlega fyrir mér. 😦

Umhverfisáhrif manna og eldgosa

Í hvert sinn sem eldfjall gýs, gýs líka upp umræða um það hvort tilburðir til umhverfisverndar séu ekki gagnslausir í samanburði við þau miklu neikvæðu áhrif sem eldspúandi fjöll hafa á umhverfið. Svarið við þessu er einfalt: Umhverfisvernd snýst eingöngu um að draga úr neikvæðum áhrifum mannkynsins á umhverfi sitt. Sú viðleitni er jafn nauðsynleg hvað sem gengur á í náttúrunni.

Eldfjöll hafa gosið frá örófi alda og um það ráðum við engu. Það er bara þau neikvæðu áhrif sem við orsökum sjálf sem við getum dregið úr. Náttúran þolir neikvæð áhrif eldgosa, en við höfum enga tryggingu fyrir því að hún þoli neikvæð áhrif eldgosa og neikvæð áhrif af athöfnum mannkynsins í ofanálag.

Ef menn vilja endilega ræða þetta í einhverju loftslagssamhengi, þá má reyndar benda á að ef eitthvað er, þá draga eldgos úr þeirri hnattrænu hlýnun sem við stuðlum að á degi hverjum með losun koltvísýrings og annarra gróðurhúsalofttegunda.

Málfarsslysfarir í útvarpi allra landsmanna

Þetta er grjót. Þetta eru steinar.

Skömmu eftir að Jón sigraði landsmótið urðu vatnaskil í sögu hans sem golfleikara þegar hann varð fyrir fólskulegri árás tapsárra keppinauta, sem hentu í hann grjótum. Jón slasaðist svo illa í árásinni að hann tekur varla þátt í fleiri mótum þetta árið.

Í setningunni hér að framan, (sem gæti verið úr dæmigerðum staglstíl) er að finna fjórar málfarslegar ambögur sem allar fara óskaplega í taugarnar á mér. A.m.k. þrjár þeirra hafa heyrst í útvarpi allra landsmanna á síðustu 10 dögum, eða sést á vef þess sama útvarps. Sú fjórða heyrist þar líka annað slagið. Lítum nánar á málið:

  1. Það er ekki hægt að sigra mót, nema þá ef mótið tapar fyrir manni. Sama gildir um söngvakeppni. Hins vegar er hægt að sigra í móti og svo er líka hægt að vinna mót.
  2. Vatnaskil verða ekki, þau eru bara. Þáttaskil verða.
  3. Orðið grjót er ekki til í fleirtölu. Það er bara til í eintölu og er þá gjarnan notað um marga steina.
  4. Maður slasast ekki í árás. Maður getur hins vegar meiðst eða særst, sem er auðvitað álíka slæmt. Maður slasast í slysum.

Þetta var málfarsnöldur. Mér finnst að útvarp allra landsmanna eigi að vera mér og öðrum góð fyrirmynd í meðferð móðurmálsins.

Þetta er allt Umhverfisstofnun að kenna

Upp er komin áhugaverð staða í Vestmannaeyjum eftir að Umhverfisstofnun ákvað í gær að beita sorporkustöðina í eyjunum 50 þúsund króna dagsektum frá og með 1. júní nk. þar til mengunarvörnum hefur verið komið í viðeigandi horf. Þessi ákvörðun getur nefnilega „þýtt að bærinn verði að hætta við að kaupa nýja sorpbrennslustöð“, ef marka má það sem haft var eftir Elliða Vignissyni bæjarstjóra í frétt RÚV í morgun.

Þvingunarúrræði eru alltaf óþægileg fyrir þann sem fyrir þeim verður. Til þess eru þau. Og hvað átti Umhverfisstofnun annars að gera í stöðunni? Eins og fram kemur á heimasíðu stofnunarinnar hafa „mælingar á útblæstri sem gerðar hafa verið árin 2004, 2005, 2007, 2008, 2009 og 2010 […] allar sýnt niðurstöður þar sem rykmagn í útblæstri sorporkustöðvarinnar er allt að þrefalt það magn sem tilgreint er sem hámark  losunar  í starfsleyfi“. Öll þessi ár hefur verið farið fram á úrbætur, en enn er staðan nánast óbreytt. Á Umhverfisstofnun þá bara að halda áfram um ókomna tíð að senda áminningarbréf og halda samráðsfundi – og láta svo eins og ekkert sé þess á milli? Er það ekki einmitt slíkt verklag sem menn eru loksins búnir að átta sig á að dugar ekki?

Í Vestmannaeyjum búa rúmlega 4.000 manns. Ég tel fremur ólíklegt að rekstur fullkominnar sorpbrennslustöðvar sé fjárhagslega hagkvæmur fyrir svo fámenna byggð, en að vísu skiptir varmaorkan líka máli í þessu tilviki. En hvað sem fjárhagslegri hagkvæmni líður, þá er býsna langsótt að skella skuldinni á Umhverfisstofnun, nema kannski ef stofnunin hefði leyft næstu 7 árum að líða áreitislausum, að frátöldum áminningarbréfum sem eru jafn árviss og jólakort.

Næsthraðasta maraþonið

Sl. laugardag tók ég þátt í Vormaraþoni Félags maraþonhlaupara (FM). Aðalmarkmiðið var að njóta hlaupsins og láta sér líða vel – og það markmið náðist. Svo átti ég mér reyndar það aukamarkmið að vera ekki lengur en 3:30 klst. að ljúka hlaupinu. Það markmið náðist líka. Þegar upp var staðið munaði heldur ekki ýkja miklu að ég næði þriðja markmiðinu, sem ég hafði reyndar ekki sett mér, þ.e. að ná besta maraþontímanum mínum frá upphafi. Ég lauk sem sagt hlaupinu á 3:18:23 klst, sem er bara 1:16 mín frá persónulega metinu mínu sem ég setti í talsvert hlýrra veðri í Reykjavíkurmaraþoninu 2009.

Að njóta hlaups
Enginn vina minna eða kunningja hefur spurt hvort mér hafi ekki þótt gaman í þessu hlaupi. Hins vegar hafa nokkrir spurt hvernig ég hafi nennt þessu – og hvort þetta hafi ekki verið bæði vont og leiðinlegt. En auðvitað væri ég ekkert að þessu ef mér þætti það ekki gaman. Um maraþonhlaup gildir það sama og um önnur lífsins gæði, að ef maður leggur ekkert á sig verður uppskeran lítils virði. Það er alltaf ákaflega góð upplifun að koma í mark að loknu maraþonhlaupi, jafnvel þótt hlaupin séu orðin mörg. Þessarar upplifunar fær maður ekki að njóta nema hlaupa hlaupið fyrst. Flóknara er það nú ekki.

Hin eftirsóknarverða maraþonupplifun snýst reyndar ekki bara um að koma í mark. Í hlaupi sem tekur nokkra klukkutíma gerist auðvitað ýmislegt fleira skemmtilegt, ýmist utanaðkomandi eða heimatilbúið. Kannski hleypur maður fram hjá lífsglöðum áhorfendum sem blasta ABBA í græjum á gangstéttinni. Eða kannski sér maður kunnugleg brosandi andlit einhvers staðar við hlaupaleiðina – og það vill svo skemmtilega til að brosandi andlit eru enn fallegri en ella og stafa frá sér meiri hlýju við þessar aðstæður en flestar aðrar. Og kannski kynnist maður nýjum hlaupurum og styrkir tengsl við aðra sem maður þekkti fyrir. Það virkar nefnilega töluvert öðruvísi að hlaupa við hliðina á áður ókunnugri manneskju í hálftíma en að standa jafnlengi við hliðina á henni í strætó. Og þegar fátt virðist til skemmtunar getur maður sótt í eigin reynslu af því að búa til sína eigin skemmtun. Hún getur falist í því að gleðjast yfir góðum millitíma, rifja upp augnablik þegar manni leið einstaklega vel í einhverju öðru hlaupi eða spila vel valda tónlist í huganum. Ég hleyp hins vegar aldrei með utanaðkomandi tónlist í heyrnartækjum, nema þá innandyra á hlaupabretti, því að í útihlaupum þarf ég á öllum mínum skilningarvitum að halda til að nema alla þá óvæntu skemmtan og upplifun sem þar bíður.

Hlaupið sjálft
Ég vaknaði kl. 5 þennan morgun, fullur tilhlökkunar. Þessi fótaferðatími var ekki afleiðing svefnleysis og spennu, heldur hluti af hefðbundnum og næsta ófrávíkjanlegum undirbúningi mínum fyrir maraþonhlaup. Ég fer sem sagt alltaf á stjá í síðasta lagi 3 klst. fyrir hlaup, borða góðan morgunmat með engu óvenjulegu innihaldi, og tryggi þannig að meltingin sé komin vel áleiðis áður en hlaupið hefst. Mér dettur ekki í hug að reyna að hlaupa langt á fastandi maga, en matarbiti skömmu fyrir hlaup er ávísun á meltingarvandræði.

Þegar ég leit út um gluggann þennan morgun sá ég strax að ég þyrfti ekki að draga stuttbuxurnar upp úr hlaupatöskunni þennan daginn. Úti var sem sagt slydda og hitinn nálægt 1°C. Hins vegar bærðist varla hár á höfði. Yfirleitt dreg ég stuttbuxnamörkin við 6°C, en auðvitað hafa vindur og úrkoma líka áhrif á fatavalið. Veðrið þennan dag bauð upp á síðar hlaupabuxur, langermastakk og ullarhanska. Hins vegar sleppti ég húfunni, enda lítið gefinn fyrir slíkan útbúnað í frostlausu veðri. Skórnir voru fyrirfram ákveðnir; Asics Trainer, léttir og þægilegir með frekar lítilli dempun. Hef notað þá í öllum keppnishlaupum í heilt ár og líkað einkar vel. Veðrið hefur engin áhrif í því sambandi.

Maraþonhlaup FM hefjast ævinlega neðst í Elliðaárdalnum, nánar tiltekið við hitaveitustokkinn skammt frá Rafveituhúsinu. Þaðan er hlaupið um Fossvog, Nauthólsvík og Skerjafjörð vestur á Ægissíðu, aftur til baka, aftur vestur á Ægissíðu og aftur til baka. Og kl. 8 þennan morgun lögðu um 35 hlauparar upp í þessa vegferð – í logni, slyddu og 0,5 stiga hita. Slyddan átti eftir að endast út hlaupið, án þess þó að snjó festi ef frá er talið svolítið krap á brúnni yfir Kringlumýrarbraut.

Mér leið vel í upphafi hlaups og hélt miklu meiri hraða en ég hafði reiknað með, kláraði fyrstu kílómetrana á u.þ.b. 4:35 mínútum stykkið. Sá hraði dugar manni til að ljúka maraþonhlaupi á innan við 3:14 klst. Gerði mér samt engar grillur um neina svoleiðis tíma. Dagskipunin var sú sama og í nokkrum fyrri maraþonhlaupum, þ.e. að hlaupa eins hratt og mér finndist þægilegt, brosa á meðan allt væri gott og skemmtilegt – og halda svo áfram að brosa að því loknu. Eftir svo sem 3,5 km slóst ég í för Degi Egonssyni og Oddi Mána Malmberg. Það átti eftir að reynast happadrjúg samfylgd, því að leiðir okkar skildu ekki að ráði fyrr en 30 km síðar. Samfylgd af þessu tagi styttir manni stundir og léttir hlaupið svo um munar.

Millitíminn eftir 5 km var um 23 mín, 46 mín eftir 10 km og 69 mín eftir 15 km. Þessi hraði samsvarar 3:14 klst. í maraþoni. Eftir hálft maraþon var tíminn 1:37:11 klst., sem sagt enn á svipuðu róli, líðanin góð og enginn kvíði til staðar. Ég hefði gleypt eitt orkugel við hverja drykkjarstöð, þ.e. á rúmlega 5 km fresti, og drukkið vatn með. Miðað við fyrri reynslu er þetta fullmikil geltíðni, miða helst við u.þ.b. 7 km á milli. Varð enda var við einhver óþægindi í maga á seinni helmingi hlaupsins og sleppti því einni gelmáltíð með góðum árangri.

Nú velta því sjálfsagt einhverjir fyrir sér til hvers maður sé að éta gel í svona hlaupum. Svarið við þeirri spurningu er svo sem einfalt: Maður í mínum þyngdarflokki (einhvers konar fjaðurvigt) eyðir rúmlega 3.000 hitaeiningum í einu maraþonhlaupi, þannig að þegar líður á hlaupið tæmist einfaldlega tankurinn ef engu er bætt við. Þá lendir maður á “veggnum”. Honum kynntist ég eftir 33 km í fyrsta maraþonhlaupinu mínu sumarið 1996, fyrir daga gels og þvílíks munaðar. Og gel er betra en föst fæða, því að mér finnst leiðinlegt að tyggja á hlaupum.

Eftir viðsnúninginn í Elliðaárdalnum tók heldur að hægja á okkur félögunum. Allt gekk þó vel, og eftir 30 km var millitíminn 2:19:06 klst., sem er svipaður tími og í bestu maraþonunum mínum fram til þessa. Eftir þetta fór hins vega heldur að hægja á mér, en Dagur og Oddur héldu sínu striki. Þegar u.þ.b. 33 km voru að baki var ég því orðinn einn míns liðs, en sá þó Dag alltaf svo sem 100 m á undan mér. Fyrir neðan Loftleiðahótelið hitti ég svo Ingimund Grétarsson, sem að þessu sinni var bara í hvatningarliðinu en ekki á hlaupum. Það hressti mig enn frekar við, en ég var reyndar merkilega hress fyrir þó að þreytan væri farin að segja til sín og hraðinn kominn nálægt 5 mín/km. Eftir 37 km sýndi klukkan 2:53:09 klst. Þá vissi ég að ég væri öruggur með að ljúka hlaupinu á 3:23 klst., jafnvel þó að sitthvað færi úrskeiðis á síðustu kílómetrunum. Þannig var markmiðið um 3:30 í höfn.

Þegar þarna var komið sögu var ég löngu orðinn holdvotur frá hvirfli til ilja, enda ekkert lát á slyddunni. Það angraði mig svo sem ekki neitt, nema hvað skyggnið var afleitt gegnum gleraugun. Og ég fann heldur ekkert fyrir kulda, þótt hitinn væri innan við 1°C. Hlaupin halda á manni hita, sérstaklega í svona góðu logni eins og var þennan dag. Það er ekki fyrr en numið er staðar sem hrollurinn sækir að.

Eftir 40 km á 3:08:08 klst. setti ég mér nýtt markmið, þ.e. að ná betri tíma en í Reykjavíkurmaraþoninu í fyrra (3:18:47) – og þar með næstbesta tímanum mínum frá upphafi. Þegar þarna var komið sögu var ég aftur kominn fram úr Degi, en Oddur var horfinn. Nýja markmiðið virkaði sem hvatning og varð til þess að ég bætti heldur í, enda leið mér aldeilis stórvel þótt þreytan væri farin að segja til sín. Ég gætti þess sérstaklega að villast ekki við Víkingsheimilið eins og ég gerði í hálfu vormaraþoni í fyrra. Þaðan voru líka bara 500 m eða svo í mark, og orðið tímabært að huga að endaspretti til að líta vel út í lokin. Reyndar grunar mig að endasprettirnir mínir í maraþonhlaupum séu fremur huglægir en raunverulegir. Sjálfum finnst mér ég geysast áfram, en áhorfendur verða líklega ekki varir við neitt slíkt. En hvað sem því líður var ákaflega gaman að vera kominn á hitaveitustokkinn þar sem hann liggur yfir Elliðaárnar og sjá markið framundan. Síðasti kílómetrinn tók mig ekki nema 4:24 mín., og í markið kom ég alsæll og holdvotur á 3:18:23 klst.

Fagnið
Ég var spurður að því á leiðinni hvernig maður fagnaði góðu maraþonhlaupi. Ég svaraði því til að maður legðist í grasið, gréti og faðmaði síðan alla viðstadda. En þrátt fyrir það að ég væri fullur fagnaðar yfir því að vera búinn með hlaupið – og það á mínum næstbesta tíma, þá fylgdi ég forskriftinni ekki alveg sjálfur í þetta skipti, sérstaklega ekki þessu með grasið, sem var óvenjublautt og kalt þennan morgun, og jafnvel frekar hvítt en grænt.

Árangurinn
Alls luku 35 hlauparar þessu maraþonhlaupi. Ég var 8. maður í mark, en 3. af 8 ef aðeins eru taldir þeir sem komnir eru á sextugsaldurinn. Reyndar er mér nokk sama hvar ég lendi í svona röð, því að fyrir mér er þetta ekki keppni við neinn annan en sjálfan mig. Hinir hlaupararnir eru félagar en ekki keppinautar.

Myndin sem fylgir þessum línum er af mér og Ingvari Hjartarsyni frænda mínum að hlaupi loknu. Hann hljóp ½ maraþon, stórbætti sinn fyrri árangur, hljóp á 1:24:39 klst og lenti í 12. sæti af 259 hlaupurum. Stórglæsilegur árangur hjá næstyngsta þátttakandanum í Vormaraþoninu! (Afi hans og ég erum sko systrasynir)! (Ljósm. Hjörtur Stefánsson).

4×15 km

Eitt af því sem einkennt hefur páskafríið mitt þetta árið eru 15 km morgunhlaup. Tók 4 slík síðustu 4 morgna. Það er reyndar ekki alveg eftir bókinni að hlaupa sömu vegalengdina dag eftir dag, en hvað sem öllum bókum líður hefur þessi aðferð reynst mér vel sem undirbúningur fyrir keppni sem ég er ekkert allt of vel tilbúinn í. Betra væri þó ef endurtekningarnar væru fleiri en fjórar. Ég gerði þetta fyrst þegar ég var að æfa fyrir Landsmótið á Akranesi 1975 og aftur síðsumars 2008 í viðleitni minni til að bæta eigið fimmtugsmet í 10 km hlaupi. Í báðum tilvikum náði ég því sem að var stefnt, þó að staðan væri ekki nógu góð nokkrum dögum fyrr. Núna snýst málið um Vormaraþon Félags maraþonhlaupara nk. laugardag. Þar ætla ég reyndar ekki að slá nein met, en þætti samt verra ef hlaupið tæki meira en þrjá og hálfan tíma, (miðað við að veðrið verði skikkanlegt).

Fimmtán km eru reyndar heldur stuttir til að passa inn í þetta sérhannaða undirbúningsferli. Ég hef nefnilega einhvern veginn á tilfinningunni að svona síendurtekin vegalengd þurfi að vera u.þ.b. 70% af keppnisvegalengdinni. Þetta hefðu samkvæmt því átt að vera 4×30 km. Held bara að það sé of stór skammtur þegar svona skammur tími er til stefnu. Málið snýst um að hræra aðeins upp í skrokknum án þess að þreytast um of.

Hlakka til laugardagsins.

Mataræði helsta orsök ADHD

Mataræði á stóran þátt í ofvirkni og athyglisbresti (ADHD) meðal 4-8 ára barna. Þetta kom fram í viðamikilli rannsókn sem sagt var frá í grein í febrúarhefti læknatímaritsins Lancet. Niðurstöðurnar benda til að í 63% tilvika megi rekja ADHD beint til mataræðis.

Eins og fram kom í bloggpistli mínum 16. mars sl. hafa ýmsar vísbendingar komið fram um að tiltekin litarefni stuðli að ofvirkni og öðrum hegðunarvandkvæðum meðal barna. Rannsóknin sem sagt er frá í Lancet tekur litarefni ekki sérstaklega til umfjöllunar, heldur var þar kannað hvort neysla unninna matvæla hefði mælanleg áhrif á ADHD. Rannsóknin var í stuttu máli framkvæmd þannig að 100 börnum sem greinst höfðu með ADHD var skipt í tvo jafnstóra hópa. Annar hópurinn (viðmiðunarhópur) fékk almennar ráðleggingar um heilbrigt mataræði en hinn hópurinn (sérfæðishópur) var settur á sérfæði þar sem unnin matvæli voru útilokuð („restricted elimination diet“). Að 5 vikum liðnum voru ADHD-einkenni borin saman milli hópa út frá algengum ADHD-mælikvörðum (annars vegar ARS og hins vegar ACS). ADHD-einkennin höfðu þá lækkað marktækt meira í sérfæðishópnum, hvort sem litið var á ARS eða ACS. Þau 30 börn í sérfæðishópnum sem sýnt höfðu mestar framfarir (a.m.k. 40% lækkun ARS) voru þá sett á almennt fæði í 4 vikur, að teknu vissu tilliti til IgG-gilda (immúnóglóbúlín) í blóði. Eftir þennan síðari hluta tilraunarinnar voru bæði ARS- og ACS-gildi 19 barna af þessum 30 (63%) komin í nokkurn veginn sama horf og áður en tilraunin hófst, óháð IgG-gildum.

Kristin Wartman gerir niðurstöður umræddrar rannsóknar að umtalsefni í pistli á heimasíðu GRIST-Magazine 28. mars sl. og vitnar þar m.a. í viðtal við aðalhöfund greinarinnar í Lancet, Dr. Lidy M Pelsser, sem starfar við ADHD-rannsóknarstöðina í Hollandi. Dr. Pelsser gengur svo langt að segja að mataræði sé aðalorsök ADHD, og að þörf sé að viðhorfsbreytingu hvað varðar umræðu og meðhöndlun þessara einkenna. ADHD sé nefnilega ekki sjúkdómur, heldur samsafn einkenna. Þegar barn greinist með ADHD ætti því að segja: „OK, hér höfum við þessi einkenni, nú er að leita að orsökunum“.

Þrátt fyrir þessar eindregnu niðurstöður Dr. Pelssers og félaga telur Matvæla- og lyfjastofnun Bandaríkjanna (FDA) ekki tilefni til aðgerða varðandi litarefni og önnur aukefni í unnum matvörum, meðan ekki liggja fyrir frekari sannanir um skaðsemi þessara efna. Evrópusambandið hefur hins vegar þegar gert ráðstafanir til að vara við notkun þeirra 6 litarefna sem helst eru talin stuðla að ofvirkni og öðrum hegðunarvandkvæðum meðal barna, eins og fram kom í bloggpistlinum 16. mars sl. Þær ráðstafanir voru reyndar gerðar löngu áður en umrædd grein birtist í Lancet, enda má telja nokkuð augljóst að beita beri Varúðarreglunni í málum sem þessu, þar sem nægar vísbendingar eru um skaðsemi, jafnvel þótt menn geti rökrætt hvort um „vísindalega fullvissu“ sé að ræða. Málið snýst jú um velferð barna!

Leiðrétting á nammibarapistli

Í bloggpistli mínum um nammibari 16. mars sl. kom fram að seljendum væri skylt að merkja nammibarina með innihaldslýsingu. Eftir að pistillinn birtist í Mogganum á dögunum fékk ég ábendingu um að þarna hefði ég ekki farið með rétt mál. Í reglugerð um merkingu matvæla nr. 503/2005 stendur nefnilega í 28. grein: „Þegar vöru er dreift án umbúða, eða pakkað á sölustað eða sett í umbúðir til beinnar sölu til neytenda, skal seljandi vörunnar geta veitt kaupanda upplýsingar um þau atriði sem tilgreind eru í 6. gr. þessarar reglugerðar, sbr. einnig ákvæði 27. gr„. Seljandinn þarf með öðrum orðum ekki að merkja nammibarinn með innihaldslýsingu, en er skyldugur til að upplýsa um innihaldið ef einhver spyr.

Um leið og ég kem þessari leiðréttingu á framfæri og þakka fyrir ábendinguna, biðst ég velvirðingar á mistökunum. Ég byggði þetta á munnlegri heimild, sem annað hvort var ekki nógu nákvæm, eða þá að mig misminnti um innihald hennar. Almennt fylgi ég þeirri reglu að leita frumheimildar, en þarna fórst það sem sagt fyrir.

Hins vegar breytir þetta ekki meginniðurstöðunni, þ.e.a.s. að í sælgæti á nammibörum og í fleiri matvælum sé að finna litarefni sem grunuð eru um að stuðla að ofvirkni eða annarri hegðunarröskun – og að í löndum Evrópusambandsins sé skylt að setja sérstaka varúðarmerkingu á matvæli sem innihalda þessi tilteknu litarefni. Þangað til sú regla hefur verið innleidd á Íslandi er ástæða til að hvetja foreldra til að spyrja um efnainnihald sælgætis á nammibörum, þ.e.a.s. ef þau ætla að kaupa svoleiðis fyrir börnin sín og langar ekki til að fóðra þau á efnum sem gætu stuðlað að ofvirkni eða annarri hegðunarröskun.